Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΤΗ ΜΕΣΗ ΕΦΗΒΕΙΑ

14 Ιούν Η ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΣΤΗ ΜΕΣΗ ΕΦΗΒΕΙΑ

Η οικονομική κρίση, η ανεργία των νέων και οι πολύχρονες  σπουδές που συμπεριλαμβάνουν το μεταπτυχιακό είναι κάποιοι παράγοντες που καθυστερούν την αυτονόμηση των εφήβων και παρατείνουν την εφηβεία τους. Άλλωστε οι ψυχοκοινωνικοί στόχοι αυτής της μακροπερίοδης φάσης (11-25 χρονών!) οφείλουν να επιτευχθούν για να μιλήσουμε για ώριμους ενήλικες και όχι για νεαρούς ενήλικες (σύμφωνα με τη νέα ορολογία της ψυχολογίας).

Ποιοι όμως είναι οι στόχοι της εφηβείας και γιατί αργούν να επιτευχθούν;

ΣΕΞΟΥΑΛΙΚΕΣ ΟΡΜΟΝΕΣ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ

Κατά την περίοδο της εφηβείας συντελείται η μετάβαση από την παιδική στην ενήλικη περίοδο και διενεργούνται αλλαγές σωματικές, γνωσιακές και ψυχοκοινωνικές. Η έκκριση των σεξουαλικών ορμονών (τεστοστερόνη και οιστρογόνα) δημιουργεί ένα ντόμινο αλληλεπιδράσεων. Αυτές οι ορμόνες ευθύνονται κατά βάση για την αύξηση του ύψους και του βάρους και την αλλαγή της σωματοδομής. Αυτές ευθύνονται όμως και για το σεξουαλικό ενδιαφέρον/διέγερση, την κυκλοθυμία( πότε ευθυμία πότε θλίψη) και για την ευσυγκινησία (τα κορίτσια ξεσπάνε σε κλάματα και τα αγόρια γίνονται επιθετικά).

Και ενώ όλα αυτά ήδη δημιουργούν έντονο στρες στον έφηβο, ψυχοκοινωνικά ξεκινάει μια νέα περίοδος περίπου στα 14 έτη (έναρξη μέσης εφηβείας) η οποία χαρακτηρίζεται από τρία βασικά στοιχεία:
1. Προσωπικός μύθος,
2. peer pressure και
3. ανταγωνισμός με τους γονείς.

ΠΡΟΣΩΠΙΚΟΣ ΜΥΘΟΣ ΚΑΙ ΕΠΙΡΡΟΗ ΟΜΗΛΙΚΩΝ

Με απλά λόγια ο έφηβος πιστεύει στην παντοδυναμία του και ότι δεν θα του συμβεί αυτό που συμβαίνει στους άλλους. Αυτός είναι ο λόγος που οδηγεί χωρίς δίπλωμα ή που μπορεί να έρθει σε ερωτική επαφή χωρίς προφύλαξη ( «Με μια φορά δε θα γίνει κάτι! Αυτό δεν πρόκειται να συμβεί σε μένα!»). Από την άλλη έχει την ανάγκη να μπει σε μια ομάδα-παρέα στα πλαίσια της αυτονομίας  του από την οικογένεια και βρίσκεται σε δίλημμα όταν η παρέα έχει άλλες «αρχές» από αυτές με τις οποίες ο ίδιος έχει μεγαλώσει (Να υποκύψει στην κουλτούρα της παρέας ή να μείνει σταθερός στις αρχές του κι ας μείνει εκτός παρέας;). Τα παιδιά που αντιστέκονται είναι συνήθως αυτά που έχουν αυτοεκτίμηση, αυτοπεποίθηση και αποδοχή από τους γονείς τους, αλλά το θέμα δεν παύει να είναι πολυπαραγοντικό.

ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΜΟΣ ΜΕ ΓΟΝΕΙΣ

Όσον αφορά το φλέγον θέμα του ανταγωνισμού με τους γονείς και ειδικά με τον ομόφυλο γονέα κινείται σε δύο άξονες. Ο ένας  είναι η εξατομίκευση και η διαφοροποίηση από τους γονείς («Εγώ δεν είμαι σαν εσένα. Εγώ είμαι αλλιώς») και ο άλλος είναι η βολιδοσκόπηση των ορίων που τίθενται και των επιτρεπτών συμπεριφορών που λειτουργούν ως καθρέφτισμα της κοινωνίας. Ο έφηβος ενώ στην παιδική ηλικία ήθελε να «φτάσει» τους γονείς, τώρα θέλει να τους ξεπεράσει!

ΓΝΩΣΙΑΚΗ ΑΝΑΠΤΥΞΗ

Τέλος η γνωσιακή ανάπτυξη στη μέση εφηβεία διακρίνεται από την απουσία προβλεπτικής ικανότητας και τη σκέψη στον παρόντα χρόνο( concrete thinking). Ο εγκέφαλος του νέου (14-17 ετών) δηλαδή δεν έχει διαμορφωθεί ώστε να μπορεί να προβλέπει τις συνέπειες και να σχεδιάζει το μέλλον. Τότε ξεκινάνε και οι υπαρξιακές αναζητήσεις προβληματίζοντας τον έφηβο για το θάνατο, το σύμπαν , το Θεό. Φυσικά αυτά τα χρονικά  όρια είναι ρευστά, γι’ αυτό μπορεί κάποιος ηλικιακά και ψυχοκοινωνικά να ανήκει στη μέση εφηβεία, αλλά γνωσιακά και σωματικά να ανήκει στην πρώτη εφηβεία (κάποια κορίτσια έχουν την πρώτη τους έμμηνο ρύση στα 14 έτη).

ΠΑΡΑΓΟΝΤΕΣ ΠΟΥ ΔΗΜΙΟΥΡΓΟΥΝ ΣΤΡΕΣ ΣΤΟΝ ΕΦΗΒΟ

Αν σε όλες αυτές τις βιολογικές αλλαγές προσθέσουμε τις συνθήκες που επικρατούν στο σπίτι, στο σχολείο και στις κοινωνικές δραστηριότητες, τις εξετάσεις, το βεβαρυμμένο πρόγραμμα, την επιλογή επαγγέλματος, τις σχέσεις με το άλλο φύλο, τις αποτυχίες και τη δυσκολία στην επικοινωνία,  έχουμε χαρτογραφήσει σε ένα μεγάλο βαθμό  τον κόσμο των εφήβων. Ή μήπως έχουμε επιστρέψει στη δική μας εφηβεία; Κι ας μην υπήρχαν κινητά, video games, social media και  influencers, υπήρχε η φυσική προδιάθεση για όλες αυτές τις αλλαγές που μας προετοίμαζαν για την ενηλικίωση.

Ο ΡΟΛΟΣ ΤΩΝ ΚΑΘΟΔΗΓΗΤΩΝ ΣΤΗΝ ΕΦΗΒΕΙΑ

Η ενηλικίωση δεν υλοποιείται σε μια μέρα( τη μέρα που γινόματε 18) αλλά είναι μία πολυετής διαδικασία που στοχεύει στην αυτονομία, την  προσωπική ταυτότητα, τις λειτουργικές ρομαντικές σχέσεις, τη θετική εικόνα εαυτού και το ρεαλιστικό επαγγελματικό προσανατολισμό. Πως θα γίνουν όλα αυτά; Μικροί μικροί στόχοι που θα οδηγήσουν σε μεγάλες προσδοκίες, ανοιχτή και άνευ κριτικής επικοινωνία, σωστά πρότυπα και καθοδήγηση. Η καθοδήγηση προβληματίζει, ερεθίζει πνευματικά, εποπτεύει διακριτικά  τις δράσεις, συμβουλεύει και ταυτόχρονα αφήνει περιθώρια αυτενέργειας. Αλλιώς θα μπορούσαμε να είμαστε ελεύθεροι και αυτόνομοι σε έναν κόσμο που μας θεωρεί «μικρούς» και τα κάνει όλα καλύτερα από εμάς πριν από εμάς;